Cấu trúc của hệ thống văn hóa

Cấu trúc của hệ thống văn hóa

Văn hóa thường được chia đôi thành văn hóa vât chất và văn hóa tinh thần. Bên cạnh đó là những cách chia ba. Ví dụ: văn hóa vật chất – văn hóa xã hội – văn hóa tinh thần. Văn hóa vật chất – văn hóa tinh thần – văn hóa nghệ thuật. Sinh hoạt kinh tê’ – sinh hoạt xã hội – sinh hoạt trí thức… . Một số tác giả khác nói đến bốn thành tố như. Văn hóa sản xuất, văn hóa xã hội, văn hóa tư tưởng, văn hóa nghệ thuật. Hoặc hoạt động sinh tồn, hoạt động xã hội, hoạt động tinh thần, hoạt đông nghệ thuật

Từ cách tiếp cận hệ thống. Có thể xem văn hóa như một hệ thống gồm 4 thành tố (tiểu hệ) cở bản với các vi hệ như sau.

Mỗi nền văn hóa là tài sản của một cộng đồng người (chủ thể văn hốa) nhất định. Trong quá trình tồn tại và phát triển. Chủ thể văn hóa đó đã tích lũy được một kho tàng kinh nghiệm và tri thức phong phú về vũ trụ và về con người.  Đó là 2 vi hệ của tiểu hệ văn hóa nhận thức.

Tiểu hệ thứ hai liên quan đến những giá trị nội tại của chủ thể văn hóa: đó là văn hóa tổ chức cộng đồng. Nó hao gồm 2 vi hệ là văn hóa tổ chức đời sống tập thể (ở tầm vĩ mô như tổ chức nông thôn, quốc gia, đô thị), và văn hóa tổ chức đời sống cá nhân (liên quan đến đời sống riêng mỗi người như tín ngưỡng, phong tục, giao tiếp, nghệ thuật…).

Cộng đồng chủ thể văn hóa tồn tại trong quan hệ với hai loại môi trường – môi trường tự nhiên (thiên nhiên, khí hậu…) và môi trường xã hội (các dân tộc, quốc gia khác). Cho nên, cấu trúc văn hóa còn chứa hai tiểu hệ liên quan đến thái độ của cộng đồng với hai loại môi trường đó là văn hóa ứng xử với môi trường tự nhiên và văn hóa ứng xử với mỗi trường xã hội.

Với mỗi loại môi trường, đều có thể có hai cách xử thế phù hợp với hai loại tác động của chúng (tạo nên 2 vi hệ): tận dụng môi trường (tác động tích cực) và ứng phó với môi trường (tác động tiêu cực). Với môi trường tự nhiên, có thể tận dụng để ăn uống, tạo ra các vật dụng hàng ngày…; đồng thời phải ứng phó với thiên tai (trị thủy), với khoảng cách (giao thông), với khí hậu và thời tiết (quần áo, nhà cửa…). Với môi trường xã hôi bằng các quá trình giao lưu và tiếp biến văn hóa, mỗi dân tộc đều cô gắng tận dụng những thành tựu của các dân tộc lân bang để làm giàu thêm cho nền văn hóa của mình; đồng thời lại phải lo ứng phó với họ trên các mặt trận quân sự, ngoại giao…

dưới góc độ đồng đại, hệ thống văn hóa còn có thể có nhiều cách phân chia khác. Chẳng hạn, trong quan hệ với cộng đồng, có thể phân biệt văn hóa dân gian và văn hóa chính thống Trong quan hệ với địa bàn cư trú, có thể phân biêt văn hóa biển, văn hóa đồng bằng và văn hóa núi.  Cũng vậy. có sự khác biệt giũa văn hóa Việt với văn hóa các ơân tộc ít người .Những cách phân chia này cần được vận dụng kết hợp VỚI cách phân chia chính