Hoàn cảnh lịch sử – xã hội của văn hóa Việt Nam

Hoàn cảnh lịch sử – xã hội của văn hóa Việt Nam

(Nguồn internet)

Với vị trí địa lí giao điểm của các luồng văn hóa, quá trình phát triển lịch sử – xã hội của Việt Nam đã bị chi phối mạnh mẽ bởi các quan hệ giao lưu văn hóa rộng rãi với Đông Nam Á, Trung Hoa, Ấn Độ, và phương Tây. Trong đó, quan hệ với văn hóa vì Trung Hoa để lại dấu ấn sâu đậm hơn cả; nó khiến cho trong nhận thức của nhiều người có định kiến cho rằng văn hóa Việt Nam chỉ là sản phẩm của văn hóa Trung Hoa, là một bộ phận của nó; trong khi thực ra thì vấn đề phức tạp hơn nhiều.

Tổ tiên của người Hán có nguồn gốc du mục, xuất phát từ phía tây bắc (vùng Trung Á). Sự phát triển của dân tộc này trải qua hai giai đoạn.

Trong giai đoạn đầu, tổ tiên của người Hán sống định cư tại thượng nguồn sông Hoàng Hà và làm nông nghiệp khô (trồng kê, mạch). Rồi họ tiến dần từ tây sang đông, về hạ lưu và thâu tóm cả vùng lưu vực sông Hoàng Hà cùng nền văn hóa nông nghiệp khô ở đây. Dấu vết của thời kì “đông tiến” này là những cách nói trong tiếng Trung Hoa như đông cung (cung điện phía đông), đông sàng (giường phía đông)… Như vậy, du mục tây bắc + nông nghiệp khô bản địa là hai thành tố tạo nên nền văn hóa sông Hoàng Hà.

Ở giai đoạn thứ hai, hướng bành trướng lãnh thổ của tổ tiên người Hán là từ bắc xuống nam, đến đời Tần-Hán thì Trung Hoa đã trở thành một đế quốc rộng lớn. Thời kì “nam tiến” này để lại dấu vết trong những cách nói của người Trung Hoa như kim chỉ nam, “Thiên tử ngồi trông về phương nam mà cai trị thiên hạ”. Cùng với sự bành trướng về phương nam, văn hoá sông Hoàng Hà đã hấp thụ tinh hoa của văn hóa nông nghiệp lúa nước Bách Việt ở phía nam sông Dương Tử và, với óc phân tích, đã nhanh chóng hệ thống hóa, quy phạm hóa để phát triển thành văn hóa Trung Hoa rực rỡ rồi, đến lượt mình, phát huy ảnh hưởng trở lại phương nam và các dân tộc xung quanh.

Đúng như W.Durand đã viết trong cuốn Lịch sử văn minh Trung Quốc (1990. tr. 27-28), “Trung Hoa, cũng như Ấn Độ, phải đem so sánh với cả một lục địa, chẳng hạn như châu Âu, chứ không thể đem so sánh với một nước nào đó ở châu Âu; nó không gồm một dân tộc thuần nhất và duy nhất, mà là sự kết hợp của nhiều giống người khác nhau từ nguồn gốc tới ngôn ngữ, nghệ thuật, đặc tính; còn phong tục, luân lí và chế độ chính trị thì trái hẳn nhau”.

Sự phức tạp đó đã gây ra nhiều ngộ nhận. Nhưng ngay từ năm 1887, một nhà Hán học người Pháp là T. de Lacouperie đã hiểu ra rằng “Niềm tin là nước Trung Hoa vốn đã lớn lao mãi từ xưa và thường xuyên như thế chỉ là một huyền thoại. Trái hẳn lại, đó là một việc mới xảy ra về sau. Văn minh Trung Hoa không phải tự nó sinh ra nó, mà là hậu quả của sự thâu hóa. Việc thâu hóa từ đâu thì xưa cho là từ phía tây, nhưng càng về sau thì càng có nhiều người cho là từ phía đông-nam”.

Chính người Trung Hoa cũng hiểu rất rõ điều này. Không phải ngẫu nhiên mà ngay từ thời Hán, Ứng Thiệu đã khẳng định trong sách Hán quan nghi. “Khi cổ nhân mới mở ở bắc phương, đã liền giao tiếp ngay với nam phương để xây dựng nền tảng cho con cháu”. Còn Lương Khải Siêu, một nhà hoạt động văn hóa Trung Quốc nổi tiếng (1873-1929), thì thừa nhận rằng tổ tiên của người Trung Hoa vốn là một sắc dân du mục “khởi lên từ phía tây-bắc, rồi tràn xuống chiến thắng những giống man tộc ở lưu vực sông Hoàng Hà, và càng ngày càng tràn ra khắp cả trên cõi đất đại lục… Nguyên nền văn minh Trung Hoa khởi xuất từ phương bắc là nơi khí hậu rét mướt, mầu đất sỏi cát khô cằn, ngay cả phần trời cũng bạc, cho nên người phương bắc chỉ chuyên để tâm nghiên cứu những vấn đề tầm thường nhật dụng, vì thế tư tưởng chỉ thiên về đường thực tế”.

Nhóm tác giả đề tài cấp nhà nước Tiếp xúc, giao lưu và phát triển văn hóa quan hệ giữa văn hóa Việt Nam và thế giới do GS. Phạm Đức Dương chủ trì đã từng kết luận (1994, tr. 7) rất đúng rằng “Nền văn minh Trung Hoa đã phát sáng do những người làm nông nghiệp khô thâm canh (trồng kê mạch) vùng Trung Nguyên lưu vực sông Hoàng Hà đã hỗn dung với văn hóa của cư dân du mục phía bắc và tây-bắc (rợ Khuyển, Nhung…), sau đó là với văn hóa của cư dân nông nghiệp lúa nước Đông Nam Á (vùng Hoa Nam với những trung tâm như Ba Thục, Kinh Sở, Ngô Việt…). Kết thúc cuộc “Hán Sở tranh hùng”, nhà Hán đã thống nhất đất nước Trung Hoa từ bắc xuống nam (tiền bắc hậu nam) và phát triển đất nước theo một trật tự ngược lại: tiền nam hậu bắc”.

Có thể hình dung cơ cấu của văn hóa Trung Hoa như sau:

Để lại một bình luận

Hãy trở thành người đầu tiên bình luận!

avatar
wpDiscuz
Bài liên quan
Chủ thể và thời gian văn hóa Việt Nam – Định vị văn hóa Việt Nam
Chủ thể và thời gian văn hóa Việt Nam – Định vị văn hóa Việt Nam
Chủ thể và thời gian văn hóa Việt Nam - Định vị văn hóa Việt NamGiống như một điểm trong không gian, vị trí của một nền văn hóa trong xã hội phải được xác định bởi một hệ tọa ...
Chuyên mụcChương 1: Văn hóa học và văn hóa Việt Nam
Hoàn cảnh địa lí, không gian văn hóa và các vùng văn hóa Việt Nam – Định vị văn hóa Việt Nam
Hoàn cảnh địa lí, không gian văn hóa và các vùng văn hóa Việt Nam – Định vị văn hóa Việt Nam
Hoàn cảnh địa lí, không gian văn hóa và các vùng văn hóa Việt Nam - Định vị văn hóa Việt Nam2.3.1. Văn hóa chịu sự chi phối đáng kể của HOÀN CẢNH ĐỊA LÍ – KHÍ HẬU. Hoàn cảnh ...
Chuyên mụcChương 1: Văn hóa học và văn hóa Việt Nam
no img nhan thanh
Cấu trúc của hệ thống văn hóa
Văn hóa thường được chia đôi thành văn hóa vât chất và văn hóa tinh thần Bên cạnh đó là những cách chia ba, ví dụ: văn hóa vật chất - văn hóa xã hội - văn hóa tinh thần; ...
Chuyên mụcChương 1: Văn hóa học và văn hóa Việt Nam
no img nhan thanh
Loại hình văn hóa gốc nông nghiệp – Định vị văn hóa Việt Nam
Định vị văn hóa Việt Nam2.1. Loại hình văn hóa gốc nông nghiệpSo sánh các nền văn hóa trên thế giới, người ta thấy chúng vô cùng đa dạng và phong phú,Song cũng đã từ lâu người ta nhận thấy ...
Chuyên mụcChương 1: Văn hóa học và văn hóa Việt Nam
Văn hóa với Văn minh, Văn hiến, Văn vật
Văn hóa với Văn minh, Văn hiến, Văn vật
Văn hóa với Văn minh, Văn hiến, Văn vậtLâu nay, không ít người vẫn sử dụng văn minh (civilization) như một từ đồng nghĩa với văn hóa. Song thực ra đây là hai khái niệm rất khác nhau. Trong các ...
Chuyên mụcChương 1: Văn hóa học và văn hóa Việt Nam
Sách và tư liệu
Đề thi thử môn Toán – THPT Quỳnh Lưu
No img
Nội dung kiến thức Hàm số Khảo sát và vẽ đồ thị hàm số bậc 3 Khảo sát và vẽ đồ thị ...
Nghìn lẻ một đêm – Chương 17
No img
 Có phải nhà ngươi đáp lại lượng cả của ta đã hạ mình đến mức ...
CHẾ ĐỘ THỰC DÂN
No img
CHẾ ĐỘ THỰC DÂNKhông phải chỉ có những người cộng sản mối nổi lên chống lại sự bóc lột thuộc ...
Hãy tự cáo lỗi trước đã – Đắc nhân tâm
No img
Hãy Tự Cáo Lỗi Trước ĐãCách đây và năm cháu gái tôi, Josephine Carnegie, rời quê hương tới làm thư ...
ĐỀ THI THỬ THPT QUỐC GIA NĂM 2016 MÔN VĂN – LỤC NAM 1
ĐỀ THI THỬ THPT QUỐC GIA NĂM 2016 MÔN VĂN – LỤC NAM 1
 ĐỀ THI THỬ THPT QUỐC GIA NĂM 2016 MÔN VĂN – LỤC NAM 1Thời gian giao đề: 180 phút (Không ...