BÁO CÁO VỂ BẮC KỲ, TRUNG KỲ VÀ NAM KỲ

Mátxcơva, 1924

Cuộc đấu tranh giai cấp không diễn ra giống như ở phương Tây.

Về phía người lao động, đó là sự không giác ngộ, sự nhẫn nhục và vô tổ chức. Về phía bọn chủ, không có máy móc, ruộng đồng thuộc sở hữu của những địa chủ hạng trung và hạng nhỏ và những kẻ mà ở đó được coi là đại địa chủ thì chỉ là những tên lùn tịt bên cạnh những người trùng tên với họ ở châu Âu và châu Mỹ; không có tỷ phú người An Nam. Những tên trọc phú ở đó thì ở đây chỉ là những kẻ thực lợi khá giả thôi.

Cho nên, nếu nông dân gần như chẳng có gì thì địa chủ cũng không có vốn liếng gì lớn; nếu nông dân chỉ sống bằng cái tối thiểu cần thiết thì đời sống của địa chủ cũng chẳng có gì là xa hoa; nếu thợ thuyền không biết mình bị bóc lột bao nhiêu thì chủ lại không hề biết công cụ để bóc lột của họ là máy móc; người thì chẳng có công đoàn, kẻ thì chẳng có tơrốt. Người thì nhẫn nhục chịu số phận của mình, kẻ thì vừa phải trong sự tham lam của mình. Sự xung đột về quyền lợi của họ được giảm thiếu. Điều đó, không thể chối cãi được.

Nhưng người ta sẽ bảo: thế là chúng ta ồ thời Trung cổ à? ồ! Sẽ là quá đáng nếu so sánh người “nhà quê”^{^[1]}) với người nông nô. An Nam chưa bao giờ có tăng lữ và thuế mười phần trăm. Hoàng đế trị vì nhưng chẳng lo cai tri gì. Tất nhiên là đã có quan lại rồi. Nhưng có thể so sánh họ với chúa phong kiến không? Không. Trước hết quan lại được tuyên lựa theo con đường dân chủ: con đường thi cử, mở rộng cho mọi người và mọi người có thể chuẩn bị thi mà chẳng tốn kém gi. Hơn nữa, quyèn lực của quan lại được cân bằng bằng tính tự tri của xã thôn.

Xâ hôi Ân Đô – ? – và tôi có thể nói: Ấn Độ hay Trung Quôc về mặt cấu trúc kinh tế, không giống các xã hội phương Tây thời Trung cổ, cũng như thời cận đại, và đấu tranh giai cấp ở đó không quyết liệt như ở đây.

Mai đây, khi chủ nghĩa tư bản phương Tây làm đổi thay phương Đông thi đấu tranh giai cấp có trở nên quyết liệt không ? đại thể là có, nếu xét gương cùa Nhật Bản.

Thât ra là cô, vî sii tây phiidng hoâ ngày càng tàng và tát yéu cùa phiidng Dông; – nôi câch khâc, chu nghïa Mac së côn dùng câ ci dô. Dù sao thi cüng không thê cám bô sung “cd s ci lich sü” cüa chu nghïa Mac bang câch diia thêm vào dô nhüng tii lieu mà Mac à thdi mïnh không thê cô diiçic.

Mac dâ xây diing hçc thuyêt cüa minh trên mot triât lÿ nhât dinh cüa lich sü, nhiing lich sü nào? Lich sü châu Au. Mà châu Au là gï? Dô ch lia phâi là toàn thê nhân loai.

Mac cho ta biêt rang sii tien triên các xâ hôi trâi qua ba giai doan: chê dô nô lê, chê dô nông nô, chê dô tii ban; và trong moi giai doan áy, dáu tranh giai cap cô khâc nhau. Chüng ta phâi coi chùng! Các dân tôc Viên Dông cô trâi qua hai giai doan dâu không? Tù nhieu thê kÿ nay, hç châng hiiông diidc thâi bînh hay sao dê dên müc làm cho ngiidi châu Au khinh rê hç (liiôi nhâc, mê muôi hàng nghïn nam, v.v.)?

Xem xét lai chu nghïa Mac ve cd sô lich sü cüa nô, cüng co nô bang dân tôc hoc phiidng Dông. Dô chinh là nhiêm vu mà câc Xôviêt dam nhiêm (ban thuôc dia cüa chüng tôi vùa nhân diidc thii môi chüng tôi tham gia công tâc này). Và câc Xôviêt së thành công; vî rang, düng lên trên câc thành kiên chüng tôc, ho së làm cho thê ^{^[2]}giới được miễn nghe các lời tầm phào của những Guýtxtavơ Lơbốp và những Hăngri Coócđiê.(…)

Chủ nghĩa dân tộc là động lực lớn của đất nưốe. Chính nó đã gây nên cuộc nổi dậy chống thuế năm 1908, nó dạy cho những người culi biết phản đối, nó làm cho những người “nhà quê” phản đối ngầm trước thuế tạp dịch và thuế muối. Cũng chủ nghĩa dân tộc đã luôn luôn thúc đẩy các nhà buôn An Nam cạnh tranh với người Pháp và người Trung Quốc; nó đã thúc giục thanh niên bãi khoá, làm cho những nhà cách mạng trốn sang Nhật Bản và làm vua Duy Tân mưu tính khởi nghĩa năm K

Chiến tranh đã làm thay đổi chủ nghĩa dân tộc:

Chủ nghĩa dân tộc đã hiện đại hoá khi chuyển từ giới thượng lưu này sang giới thượng lưu khác. Chính thanh niên An Nam ngày nay đang chỉ đạo nó.

Chủ nghĩa dân tộc ăn sâu vào quần chúng nhờ sự phát triển của các phần tử thành thị và nhất là nhò sự tuyển mộ và trở về của “lính tình nguyện”.
Trong chủ nghĩa dân tộc có cả lòng căm ghét bọn xâm lược Trung Quốc và người Ân Độ sinh cơ lập nghiệp ồ trên đất nước này.
Nó có xu hưống hợp pháp hoá các hình thức biếu hiện và yêu sách của nó. Một mặt, chính quyền nhượng bộ. Mặt khác, lốp thanh niên từ bỏ phương pháp tiến hành những cuộc nổi dậy bột phát của lóp người đi trước, và ngày nay, người ta thiên về chiến thuật của những nhà cách mạng châu Âu: tuyên truyền, tổ chức và khồi nghĩa quần chúng. Trong khi lốp người già muổn độc lập ngay thì lốp trẻ yêu sách những thiết chê chuẩn bị cho độc lập (tờ La Tribune indigène⁶²: cơ quan của phái lập hiến).

(…)

Cương lĩnh của chúng tôi. ^{^[3]}

Phương hướng chung.

Phát động chủ nghĩa dân tộc bản xứ nhân danh Quốc tế Cộng sản. Khẩu hiệu này, do Mátxcơva tung ra, đánh vào các nhà tư sản như một nghịch lý táo bạo, nhưng thật ra điều đó có nghĩa gì? Một chính sách mang tính hiện thực tuyệt vòi. Giờ đây, người ta sẽ không thể làm gì được cho người An Nam nếu không dựa trên các động lực vĩ đại, và duy nhất của đòi sống xã hội của họ. Khi chủ nghĩa dân tộc của họ thắng lợi, thì đã lâu lắm rồi, phần lớn thê giới sẽ xôviết hoá và lúc đó, nhất định chủ nghĩa dân tộc ấy sẽ biến thành chủ nghĩa quốc tế. Trong khi chò đợi, chủ nghĩa dân tộc sẽ quấy rốì chủ nghĩa đế quốc Pháp và bằng việc làm này, Quốc tế Cộng sản sẽ được lợi trực tiếp.

a/ Ở Đông Dương.

Hành động hợp pháp phụ thuộc vào việc nước Pháp thừa nhận các Xôviết. Điều đầu tiên phải làm là sẽ thiết lập các lãnh sự quán Nga ở Sài Gòn, Hải Phòng, Hà Nội, Đà Nang. Những lãnh sự quán này tự nhiên sẽ là những trung tâm tuyên truyền chủ nghĩa bônsêvích và lựa chọn các chiến sĩ bản xứ đê gửi sang Nga. Hoạt động bất hợp pháp sẽ là trợ cấp cho một tờ báo, rải truyền đơn và nhất là các bài đả kích bằng tiếng bản xứ và chữ Hán, là tổ chức những hội kín. Nhân viên tuyên truyền gồm có: người bản xứ, người Pháp và người Nga, nếu có thê được thì, biết tiếng nước này, và làm một nghề khiến họ tiếp xúc được với dân bản xứ (nữ hộ sinh, nữ giáo viên, thầy thuốc ồ nông thôn, dân đồn điền. Một luật sư cho người bản xứ sẽ được mọi người biết tiếng ngay). Thành lập ra ồ Chợ Lớn một phân bộ cộng sản Trung Quốc.

b/ Ở Nhật Bản, Ở Trung Quốc và Ở Xiêm.

Tiếp xúc với những nhóm người di tản. Thành lập một lãnh sự quán ồ Vân Nam phủ, thành phô rất quan trọng nằm ồ biên giới Bắc Kỳ, trung tâm tuyên truyền đặt ồ vị trí đó rất tuyệt. Tranh thủ làm cho các Xôviết được công nhận ồ Xiêm nơi mà Anh, Pháp và Mỹ luôn luôn có mưu đồ. Mỹ có 4 cố vấn trực thuộc Bộ Ngoại giao,

Anh và Pháp có hai cố vấn trực thuộc Bộ Tư pháp. Tại sao nước Nga lại không có? Hơn nữa, một lãnh sự quán ở Băng Cốc sẽ tìm thấy các ngả đường đi Ân Độ thuộc Anh, Giava thuộc Hà Lan và Đông Dương thuộc Pháp.

c/Ở Pháp.

Nhóm cộng sản ở Nghị viện sẽ có hai nhiệm vụ quan trọng:

1) Thừa nhận các Xôviết; 2) Xoá chế độ bản xứ. Trong nhiệm kỳ, sẽ yêu cầu bỏ thuốc phiện ở Đông Dương; nó sẽ tố giác các vụ bê bốĩ như vụ bê bốĩ của độc quyền ở Sài Gòn. Từ Pháp đến Đông Dương quá xa cách vì vậy sẽ không có vấn đề Nghị viện đi xem xét như có thế làm đối với Angiêri và Tuynidi.

Ban thuộc địa sẽ lo trước hết việc tổ chức công đoàn. Hội hên hiệp thuộc địa sẽ làm đúng với danh hiệu của mình. Tờ Le Parût sẽ ra mỗi tuần 2 lần.

Hoạt động thuộc địa của Đảng Cộng sản Pháp hắn là còn yếu kém nhưng chút ít nó làm được thì chẳng có đảng nào làm được, còn nếu nó chưa quan tâm đến người bản xứ, đó là vì người bản xứ chưa đến với nó được mấy. Nhiệm vụ sô một của nó là đào tạo những chiến sĩ bản xứ. Đào tạo không chỉ những nhà tuyên truyền mà cả những nhà cách mạng theo kiểu châu Âu.

d/ Ở Nga.

Muôn thế, đưa đến Mátxcơva hay đến các trung tâm khác, các sinh viên An Nam (còn sốm để có thể coi thường người trí thức). Cũng đưa cả những người lao động chân tay vì phải đào tạo những quân nhân, thuỷ thủ cho hồng quân bản xứ và các chi bộ xí nghiệp bản xứ, đủ sức thay thê các kỹ thuật viên của chủ nghĩa tư bản.

(…)

Kết luận: Khả năng khồi nghĩa vũ trang ồ Đông Dương. Đề có cơ thắng lợi, một cuộc khồi nghĩa vũ trang ồ Đông Dương:

Phải có tính chất một cuộc khồi nghĩa quần chúng chứ không phải một cuộc nối loạn. Cuộc khồi nghĩa phải được chuẩn bị trong quần chúng, nổ ra trong thành phô, theo kiểu các cuộc cách mạng ồ châu Âu, chứ không phải nổ ra đột ngột ồ biên giới Trung Quốc, theo phương pháp của những nhà cách mạng trước đây.

Cuộc khồi nghĩa phải được nước Nga ủng hộ. Các Xôviết sẽ cung cấp vũ khí, tiền bạc và các kỹ thuật viên, các binh sĩ, các thuỷ thủ bản xứ được đào tạo trước đó ồ Mátxcơva. Ngoài ra, nước Nga sẽ có một hạm đội khá mạnh ồ Thái Bình Dương, để ngăn cản sự can thiệp của một vài cường quốc có thoả thuận với Pháp trong việc chống người bản xứ.
Cuộc khởi nghĩa phải trùng hợp với cách mạng vô sản ồ Pháp.
Sự nghiệp của người bản xứ gắn mật thiết với sự nghiệp của vô sản toàn thế giới; mỗi khi chủ nghĩa cộng sản giành được chút ít thắng lợi trong một nước nào đó, nhất là trong một quốc gia đế quốc chủ nghĩa (nước Đức chẳng hạn) thì đó càng là thắng lợi cả cho người An Nam.

In trong sách Hồ Chí Minh, Những bài viết 1914-1969 do Alain Ruseio biên soạn, Pari, 1990, tr.69-74.

[1] Những chữ “nhà quê” trong nguyên bản viết bằng tiếng Việt.

[2] La société Indo – Chinoise.

[3] Cuộc mưu khỏi nghĩa diễn ra năm 1916.