Xin lập khoa luật – Trích Tế cấp bát điều của Nguyễn Trường Tộ

ĐỌC THÊM – XIN LẬP KHOA LUẬT – NGUYỄN TRƯỜNG TỘ

(Trích: Tế cấp bát điều)

I. Tìm hiểu chung

1. Tác giả:

–       Nguyễn Trường Tộ (1830-1871)

–       Quê : Bùi Chu – Hưng Trung – Hưng Nguyên – Nghệ An.

–       Là người thông thạo cả Hán học và Tây học → có tri thức rộng rãi, tầm nhìn xa trông rộng.

2. Giới thiệu: “Xin lập khoa luật”

Trích từ bản điều trần số 27: ‘‘Tế cấp bát điều’’ bàn về sự cần thiết của luật pháp đối với xã hội nhằm mục đích thuyết phục triều đình cho mở khoa luật.

3. Thể loại và bố cục

–       Điều trần: Thể văn nghị luận chính trị – xã hội, trình bày vấn đề theo từng điều, từng mục.

–       Bố cục: 3 phần.

+         Phần 1: Vai trò và tác dụng của luật pháp đối với xã hội.

+         Phần 2: Mối quan hệ giữa luật pháp với đạo Nho, văn chương nghệ thuật.

+         Phần 3: Mối quan hệ giữa luật pháp với đạo đức.

II. Đọc – hiểu

1. Nội dung

–       Luật bao gồm nhiều lĩnh vực khác nhau: Kỉ cương, uy quyền, chính lệnh, tam cương ngũ thường…

–       Việc thực hành luật pháp ở các nước phương Tây rất công bằng, nghiêm minh. Không có ai (kể cả vua chúa) được đứng ngoài, đứng trên luật pháp. Nhà nước xã hội vận hành và phát triển bằng luật pháp. mọi sự thưởng phạt đều dựa trên luật pháp. Đó là những nhà nước pháp quyền.

a. Vai trò của luật đối với đời sống con người

–       Luật có tác dụng cai trị xã hội, duy trì sự tồn tại của đất nước. Quan dùng luật để cai trị nhân dân, dân theo luật mà giữ gìn. Bất cứ hình phạt nào cũng không vượt khỏi luật. Luật phải đề cao tính dân chủ, gắng với đời sống con người.

–       Luật còn là đạo đức, đạo làm người “trái luật là có tội, giữ đúng luật là đạo đức” và có “có đạo đức nào lớn hơn chí công vô tư” (Quan hệ giữa đạo đức và luật pháp là ở chỗ thống nhất giữa đúng luật và đạo đức. Công bằng, luật pháp là đạo đức. Đạo đức lớn nhất là chí công vô tư. Trái luật cũng đồng nghĩa với trái đạo đức).

=> Cách lập luận chặt chẽ, sử dụng phương pháp liên tưởng đối chiếu mở rộng tầm nhìn.

b. Điểm hạn chế của Nho học

–       Đạo Nho là một thứ luật phong kiến nội dung : không gì lớn bằng trung hiếu, không gì cần thiết bằng lễ nghĩa.

–       Theo tác giả Nho học không có truyền thống tôn trọng luật pháp vì chỉ nói suông trên giấy, làm tốt chẳng ai khen, làm dở chẳng ai chê. Đến Khổng Tử cũng công nhận điều này.

2. Nghệ thuật

Lập luận chặt chẽ, dẫn chứng xác thực, lời lẽ mềm dẻo, có sức thuyết phục.

3. Ý nghĩa văn bản

Bản điều trần thể hiện tư tưởng cấp tiến của Nguyễn Trường Tộ đến nay vẫn còn nguyên giá trị.