Vè là một trong những thể loại dân ca khá phổ biến ở Nam Trung Bộ, đặc biệt, nổi tiếng nhất là vè Quảng. Vè phản ánh hiện thực ở từng địa phương nhất định, bộc lộ rõ thái độ của người dân trước những sự việc, hiện tượng của đời sống. Đại thể, vè đã nảy sinh chủ yếu ở thờii kỳ phong
kiến, phát triển nhất trong các thế kỷ XVIII – XIX. Sự xuất hiện của vè là một bước tiến mới của văn tự sự dân gian. về hình thức, vè được sáng tác bằng văn vần, sử dụng nhiều hình thức khác nhau: câu bốn chữ, năm chữ, lục bát, hát giặm, nói lối. Vè đồng dao, là những bài hát của trẻ em. Vè thế sự, phản ánh người thật, việc thật, bình luận những câu chuyện thời sự địa phương, những chuyện đồi phong bại tục, những chuyện áp bức bóc lột của cường hào – địa chủ và vể đời sống khổ cực của dân nghèo. Người hát vè, phần lớn là thuộc tầng lớp dưới trong xã hội. Nội dung của vè đề cập tối hầu khắp vấn đề hiện thực trong xã hội, bộc lộ rõ thái độ của người dân trước những
sự việc, sự kiện đó.Theo tiêu chí thể thơ, có thể chia vè thành các loại: Vè lục bát, vè nói lối. Còn theo tiêu chí đề tài, nội dung phản ánh, có thể phân vè thành nhiều tiểu loại.
Thứ nhất, vè về loài vật, cây trái, sự vật, như: Vè chim chóc, vè trái cây, vè cá, vè rau, vè các thứ lúa, vè rán u Minh, vè nói ngược, vè nói láo…
Ví dụ, bài Vè con ve:
Lại truyền ra khắp hết bốn phương
Đem bảng dán chư châu thiên hạ.
Gái nào đành dạ,
Mà giết đặng chồng.
Chém lấy đầu đem nạp bệ rồng,
Vua phong chức Hoàng Tôn quận chúa.
Có một nàng Nữ Tố
Thật là gái vô song
Nghe lệnh truyền như hoả ngộ phong
Thấy bảng dán, dường như đắc thuỷ…
Thứ hai, vè thế sự, sinh hoạt xã hội. Nội dung của những bài vè này thường mang tính thời sự, tính địa phương rất nổi bật với xu hướng chung là trào phúng, như: Vè thách cưới, Vè chửa hoang, Vè hút thuốc phiện, Vè uống rượu, Vè đánh bạc, Vè nói dóc, Vè lý trưởng đi quơ gái bị bắt, Vè bão năm Tỵ, Vè sai đạo, Vè thầy Thông Chánh… Còn các sự kiện đã xảy ra trong quá khứ thì rất
ít khi được quan tâm.
Thứ ba, vè lịch sử, thường hoà quyện sự chân thật lịch sử và sự hư cấu thần kỳ. Vè lịch sử là lịch sử không thành văn của nhân dân, gồm hai mảng lớn. Mảng về nông dân khởi nghĩa, tiêu biểu là Vè chàng Lia, Vè bà Thiếu Phó -về phong trào khỏi nghĩa Tây Sơn, Vè vợ ba Cai Vàng – về
phong trào nông dân khỏi nghĩa thế kỷ XIX. Và mảng về đấu tranh chống ngoại xâm, tiêu biểu là Vè thất thủ kinh đô – dài 1.850 câu, kể những sự việc xảy ra từ thất thủ Thuận An đến khi vua Thành Thái bị giặc đày sang đảo Réunion; Vè Ba Đình – kể về cuộc khỏi nghĩa ỏ Ba Đình; Vè Quan Đình – kể về Phan Đình Phùng lãnh đạo cuộc khỏi nghĩa ỏ Hương Khê, Hà Tĩnh; Vè Tán Thuật – kể về
cuộc khởi nghĩa Bãi Sậy của Nguyễn Thiện Thuật ở Hải Dương hoặc Hưng Yên; Vè Trương Định – kể về người anh hùng đất Gò Công, Nam Bộ; Vè khâm sai – xuất hiện ở Quảng Nam.
Những bài vè được kể lại theo trình tự thời gian diễn biến của câu chuyện hoặc sự việc, bằng những thể thơ dân tộc (sáu tám, bảy bảy sáu tám, năm tiếng, bốn tiếng), lồng vào những nét nhạc khá biến hóa (chưa thành giai điệu hoàn chỉnh). Vè là một trong những thể loại hát dân gian
được nhân dân rất ưa thích.Trích “ Hỏi đáp văn hóa dân ca ba miền Bắc – Trung – Nam. NXB Quân đội’’
Để lại một bình luận
Hãy trở thành người đầu tiên bình luận!