Thói hư tật xấu người Việt theo Trần Chánh Chiếu: Ăn xổi ở thì, chưa lo làm đã lo phá

Ăn xổi ở thì, chưa lo làm đã lo phá

(Trần Chánh Chiếu, Lục tỉnh tân văn, 1908)

Nước nào cũng có gian giảo, Tây, Nam, Chệt, Chà⁽¹⁾ đều có kẻ tốt người xấu. Song nước ngoài người ta gian khéo xảo lớn, còn nước mình gian vụn xảo vặt. Nói giác thể⁽²⁾ như một nguời Chệt kia lãnh của người ta đi buôn, lãnh rồi thì lo làm ra té lời cho nhiều, có gian lận thì lấy trong cái tiền lới ấy, chứ không khi nào đụng toiứ vốn bao giờ. Họ tính như 100đ ^(*) mà làm lợi ra 0,30đ^(*), dầu có gian, chủ có hay cũng giám mà cho gian. Còn người nước Nam không phải vậy, cứ guốc đẽo hoài. Chủ ra vốn cho 10đ^(*) đã phá tán cho lỗ lã, rồi cứ cái vốn lấy hoài, cứ cái mạch châm hoài. Đụng 0,50đ ^(*)cũng gian, 0,30đ^(*) cũng gian, làm sao mà không háp tiệm⁽³⁾

Chuyện gì hồi lãnh coi công việc bần hàn ăn mắm muối, vợ rách con đói, chứng lãnh việc rổi, vợ đeo vòng con đeo vàng,chồng giầy vợ dép lên xe xuống ngựa, vợ lấy bạc góp chồng lấy bạc góp, chồng trai gái đào đĩ, sắm giường sắm màn riêng, vợ tùng điệp ⁽⁴⁾ đem cả kiếng họ⁽⁵⁾đến tiệm mà ăn phá. Ôi tính hay ăn xổi, xài gấp giật gấp, nước mình nay ra đi buôn thì không khác gì mấy đứa con nít tập đi tập chạy!

⁽¹⁾ Chệt (có khi viết Chiệc): người tàu, Chà: người Mã Lai hoặc Ấn Độ, còn Tây và Nam, tức người phương Tây và người Việt.

⁽²⁾ Ví dụ

⁽³⁾ Cũng như sập tiệm

⁽⁴⁾ Liên tục, dồn dập

⁽⁵⁾ Chi họ, dòng họ

^(*) Các con số này lần lượt là: 1 đồng, 3 hào, 10 đồng, 5 hào

Thói hư tật xấu người Việt dưới con mắt của các nhà tri thức, văn hóa nữa đầu thế kỉ 20

Vương Trí Nhàn.Nguồn:Thể thao & Văn hóa