DƯỚI CUỘC ‘ KHAI HOÁ CAO CẢ”

DƯỚI CUỘC ‘ KHAI HOÁ CAO CẢ”

Ông Anbe Xarô đã tuyên bô” vối nhóm thuộc địa trong Hạ nghị viện rằng: “Trung thành vối sứ mệnh cao cả đã làm rạng danh nưốc Pháp trên thế giối và lịch sử, nưốc Pháp đầy lòng bác ái đang theo đuổi tại hải ngoại một sự nghiệp tiến bộ, chính nghĩa, sự nghiệp dìu dắt các chủng tộc, sự nghiệp khai hoá cao cả; tính chất cao quý của sự nghiệp đó làm cho truyền thống rực rỡ lâu đòi của nưốc Pháp ngày càng thêm phần rực rõ”.

Thê mà người ta đã đem thực hiện cái sự nghiệp tiến bộ, chính nghĩa, V. V. đó như thế này:

Mượn cố bài trừ nạn du đãng, người ta thi hành một chế độ khổ sai vối dân bản xứ ồ Mađagátxca. Như là: trên mặt trái một tò giấy trong thẻ căn cưốc của người bản xứ, có dành riêng vài ô nhỏ để ngưòi chủ ghi chú. Trong ô thứ nhất, có in những điêu ghi chú chủ yếu, ngưòi chủ phải ký nhận ồ dưối.

Làm thuê cho ông…………………………………………………………………………….

Tại ……………………………………………………………………………………………………

Từ ……………………………………………  đến……………………………………………….

Người chủ:

Người bản xứ nào mà thẻ căn cước không hợp lệ như đã chỉ dẫn trên đây đều bị coi là du đãng, sẽ bị phạt tù từ 3 tháng đến một năm, và sau khi mãn hạn tù, có thể còn bị đày biệt xứ từ 5 đến 10 năm.

Bây giờ ta hãy xem các ông chủ đi khai hoá ấy đốì xử vối công nhân bản xứ như thế nào.

Có một bác cai đến hỏi tiền công cho một người thợ của mình, thì một ông chủ nọ đã viết giấy trả lời như sau: “Bảo cái con lợn ấy lấy c… ^ mà ăn, chỉ có món ấy là hợp vối nó thôi”.

Một ông chủ khác, khi thấy nhà bị mất trộm 1.000 phrăng, liền lôi tám người bản xứ làm thuê cho mình ra tra điện để bắt họ thú nhận. Về sau, người ta tìm ra kẻ trộm chính là cậu ấm con ông chủ. Nhà khai hoá – con, đã ăn chơi thoả thích. Nhà khai hoá – bô, thì không bị lôi thôi gì cả. Và những người có phúc được nưốc Pháp bảo hộ thì còn nằm trong nhà thương ồ Tananarivơ.

NGUYỄN ÁI QUỐC

Báo La Vie Ouvrière, ngày 29-5-1922. ^[1]