Dân tộc Cơ Tu, Tà Ôi rất thích ca hát. Sinh hoat gia đình, ma chay, cưới xin, hội hè đều có ca hát. Ca hát trong nhiều trường hợp, nhiều hoàn cành là bộ phận hợp thành của những sinh hoạt này. Một số làn điệu được sử dụng nhiều trong đời sông người Cơ Tu, Tà Ôì là:
– Điệu Kơ lan, Kơ lênh, Ra roi, Bơ noót: Dân tộc Cơ Tu, trong tang ma thường hát các điệu hát Kơ lan, Kơ lênh và Ra roi- Còn trong sinh hoạt lễ hội Pdorâm (chuẩn bị trỉa lúa), lễ Prô ngót (lễ kết nghĩa giữa hai làng) thì người Cơ Tu lại hay dùng điệu Bơ noót.
– Điệu Ca lơi, Roin, Ba bóih: Dân tộc Tà Ôi có làn điệu Ca lơi được những người lớn tuổi rất yêu thích bởi nội dung các bài hát giàu tính triết lí. Trong ngày hội, khi sinh hoạt cộng đồng, những người già thường hát Ca lơi theo lối đối đáp ứng tác. Nhiều khi người ta hát để phê phán những thói hư tật xấu còn tồn tại trong xã hội, và để răn dạy con cháu học và làm theo những người tốt,
việc tốt. Cùng với điệu Ca lơi, trong sinh hoạt cộng đồng, người Tà Ôi còn hay hát điệu Roin. Đây là một làn điệu giàu tính chất trữ tình:
“Chén rượu đầy cùng uống
Cùng múa hát thâu đêm
Chúc làng mới của bạn
Giàu có và no ấm
Vững như ngọn núi cao”.
Lúc lên núi, khi đi nương, để vui cái chân, cái tay,người ta ưa hát điệu Ba bóih. Trong nội dung các bài hát Ba bóih có chứa đựng nhiều kinh nghiệm sản xuất của đồng bào miền núi.
– Điệu Cha chấp: cả hai dân tộc Cơ Tu và Tà ôi có loại dân ca giao duyên và cùng mang tên là hát “Cha chấp“. Hát “Cha chấp” được trai gái đang độ tuổi yêu đương rất yêu thích. Nội dung của hai bài hát Cha chấp là lời tỏ tình, là tâm tư, tình cảm của những ngưòi giàu lòng yêu thương,
khao khát một cuộc sống gia đình no ấm, yên vui…
‘Anh bắt được con nai, em muốn anh là con rể của mẹ
Anh săn được con gấu, em muốn anh là con rể của cha…”
(Amo-mô kiêng a-cu – Dân ca Cơ Tu)
– “ơ chúng ta có cái bụng thương nhau
Thương nhau nhiều hơn đá dưới dòng Đakrong
Thương dài hơn hàng cột nhà Kon prơn ha… “
(Dân ca Cha chấp – Tà Ôi)
Tất nhiên trong nội dung các bài Cha chấp cũng như các bài hát theo các làn điệu khác không chỉ nói vể tình cảm lứa đôi, mà còn chứa đựng nhiều khía cạnh khác như từ lời khẩn nguyện thần linh, niềm ước mong vể một vụ mùa bội thu, đến việc phản ánh đời sống vất vả, cảnh lao động nhọc nhằn của cư dân một vùng rừng núi đầy bất trắc, khó khăn…
Hiện thực xã hội, kinh nghiệm sống và các cung bậc trong tâm tư tình cảm của con người… luôn luôn có mặt trong các bài dân ca của dân tộc Cơ Tu, Tà Ôi. Các bài dân ca được lưu truyền từ đời này qua đời khác và thường xuyên được bổ sung, đổi mới bằng sự ứng tác của các nghệ
nhân trong các dịp sinh hoạt gia đình, sinh hoạt xã hội. Lời các bài dân ca thường có vần điệu, phù hợp với tiết tấu và giai điệu của từng loại dân ca.
Người Tà Ôi, Cơ Tu ưa dùng lối so sánh, ví von trong diễn đạt. Các hình tượng nghệ thuật do các nghệ nhân dân gian tạo nên qua các khúc dân ca in rõ dấu ấn của lối tư duy cụ thể, giàu hình ảnh của đồng bào miền núi, ví như câu hát đối đáp sau đây của chàng trai và cô gái Pa Kô:
“Anh sinh ra lúc trăng tròn
Qua bao mùa nương, mùa rẫy
Qua mấy mùa rừng thay lá
Em như mặt trăng, mặt trời, như sao anh muốn ngắm…
Anh sinh ra lúc trăng tròn
Em lớn lên vào mùa trăng tối
Nghĩ phận mình nghèo khó
Như cây khô trong rừng
Không biết có xứng cho anh ngắm không?”.
Trên đây là một số nét về sinh hoạt ca hát của hai dân tộc Cơ Tu và Tà Ôi ở Thừa Thiên – Huế. Vốn ca nhạc của hai dân tộc này sẽ có nhiều nét tương đồng với truyền thống ca hát của nhiều dân tộc khác sống trên vùng đất Trường Sơn – Tây Nguyên, song cũng có những nét rất riêng, khá độc đáo và đặc sắc. Những nét riêng ấy góp một phần làm phong phú thêm vốn văn nghệ dân gian của các dân tộc Việt Nam. Tiếc rằng, đến nay chúng ta chưa sưu tầm, khai thác được bao nhiêu. (Trích Hỏi đáp văn hóa dân ca ba miền Bắc – Trung – Nam. Nxb Quân Đội)
Để lại một bình luận
Hãy trở thành người đầu tiên bình luận!