Fori.vn – Sản phẩm tốt – giá tốt nhất
Hát Lượn là một làn điệu dân ca của dân tộc Tày, nó có nghĩa rộng và nghĩa hẹp:
Nghĩa rộng: “Lượn” chỉ toàn bộ kho tàng dân các người Tày, bao gồm cả Then (Lượn then), hát Đám cưới (Lượn quan làng), Phuốc pác (Lượn phuốc pác) và Phong slư (Lượn phong slư).
Nghĩa hẹp: “Lượn” chỉ là những điệu hát giao” duyên chỉ riêng của người Tày. cả hai cách hiểu đều có lý, song có lẽ phổ biến hơn cả là cách gọi tên “Lượn” theo nghĩạ ” hẹp, tức là bộ phận hát giao duyên đối đáp của người Tày.
Hát Lượn của người Tày gồm ba loại: “Lượn cọi“, “Lượn slương” và “Lượn Nàng hai”. Nếu như “Lượn cọi”; và “Lượn Nàng hai” có địa bàn chính ở phía Tây Việt Bắc thì “Lượn slương” lưu hành ở địa bàn tỉnh Lạng Sơn là chính. Theo những tài liệu sưu tầm được, sơ bộ có thể chia “Lượn:
slương” thành ba phần: “Lượn đi đường“, “Lượn sử” và “Lượn chúc mừng”. Trong đó, phần “Lượn chúc mừng” không phải là hát giao duyên, chỉ là lời cảm tạ của người lượn đốì vói gia chủ nên nó có tính chất gắn kết khá lỏng lẻo vớì cuộc Lượn. Phần “Lượn sử” vối một thời gian khá lớn dành cho việc Lượn về các truyện cổ dân gian của người Tày và các tích truyện có nguồn gộp từ Trung Quốc thể hiện chiều sâu của cuộc “Lượn slương” khi tình cảm của người hát đã hết sức sâu nặng. Về hình thức cấu tạo, khác với “Lượn cọi” là loại Lượn sử dụng vần lưng để kéo dài khổ thơ, “Lượn slương” chỉ dùng loại thất ngôn tứ tuyệt vào cuộc Lượn, sau những bài mời của chủ bản, khi vào cuộc, chỉ có một đôi trai gái hát đối đáp vối nhau, các bài hát đều hoặc nhập tâm, hoặc ứng
khẩu chứ không phải có thầy dẫn như “Lượn cọi”.
“Lượn slương” thường được tổ chức vào ngày hội lồng tồng mùa xuân, hay vào những đêm trăng sáng trong dịp nông nhàn. Đúng như tên gọi, “Lượn slương” (nghĩa là Lượn thương) nổi bật lên mục đích bộc bạch niềm thương nhớ nhuốm màu đau thương. Đó là nỗi buồn, nỗi đau cách
biệt do cảnh ngộ và một niềm ước ao vô vọng về sự sum họp. Niềm bộc bạch nhố thương này trong “Lượn slương” đậm hơn rất nhiều nhu cầu giao duyên (tìm hiếu làm quen…) thường thấy ở các làn điệu dân ca giao duyên khác, khiến cho “Lượn slương” nghiêng về phía diễn tả
một tình yêu đã nặng sâu hơn là một tình yêu từ chớm hé. Và cách diễn đạt mang đậm sắc màu độc thoại hơn là những dấu hiệu hình thức của ngôn ngữ đốì thoại. Có thể thấy rõ điều này qua các chặng (chương) của một cuộc “Lượn slương”.Các chặng hát của “Lượn slương” cũng như những làn điệu dân ca khác đều là những cái cố, những khuôn mẫu
tức cảnh để biểu lộ tán tỉnh. Chẳng hạn những chương như: Gà gáy, Đứng thuyền hái hoa, Bốn mùa, Mười hai tháng thì đâu có nhằm mục đích miêu tả không gian và thời gian mà chỉ nhân đó để diễn tả lòng mình. Ví như câu hát:
“Gà gáy dạo chơi ta kết giao
Trông lên trời thẳm sáng đầy sao.
Trăng lên sáng trời trăng phải lặn
Giờ này đôi ta biết làm sao?”
Đó là hiện tượng phổ biến trong ca dao dân ca nó chung, ý tứ thường được triển khai trên những cái khuôn ước lệ có sẵn. Ví dụ, ca dao người Kinh thường có khuôn mẫu: “Ngày ngày… Thân em…”. Nhưng, điều đặc biệt là “Lượn slưdng” thường sử dụng cách diễn đạt ước lệ của văn chương cổ điển để bộc lộ tình cảm trên một cái khuôn ước lệ dân gian, như thế ở đây, tính ước lệ tăng lên gấp bội.Trên đây, chúng ta đã nói đến Lượn với tư cách là một thể loại trong những điệu hát lời ca. Nhưng hát Lượn còn là thể loại diễn xướng, một sinh hoạt có tính cách hội, có
trình tự, có quy cách hẳn hoi. Được tin có khách từ phương xa đến, thanh niên đến liên hệ với chủ gia đình để được phép hát Lượn. Cũng không hiếm khi có khách, chủ nhà đi mời thanh niên trong
bản đến hát Lượn để gia đình, làng xóm thêm vui vẻ. Dẫu cho đã có sự thỏa thuận và được sự đồng ý của gia đình, trước khi mồi khách hát, thanh niên trong bản vẫn hát xin phép gia chủ:
“Cất tiếng xin thưa với chủ nhà,
Có phải về đây khách từ xa?
Sĩ tử xin trình được hội ngô,
Mời khách viễn phương cùng lượn ca!”
Nếu được sự tán đồng của gia chủ và các bậc già cả trong thôn xóm thì cuộc hát Lượn sẽ bắt đầu. Một buổi hội về hát Lượn bao giờ cũng có lề lối của nó, lúc đầu là xin phép gia chủ, rồi “Lượn nài” là những bài hát lên để mời khách hát Lượn. Sau khi khách đã đáp lời thì cuộc Lượn hát được tiếp tục bằng những bài chúc mừng. nhau, thăm quê quán của khách; còn khách thì hát
những bài .mừng thăm gia chủ, bà con trong bản Mường ca ngợi cảnh vật thiên nhiên của xứ sở mà họ đến trú ngụ. Sau đó, người ta hát những bài gọi là “Lượn trầu”, tức những bài mời nhau ăn trầu, hút thuốc, tiếp theo là những bài “Lượn cam”, “Lượn kẻ” (Lượn đố, Lượn giải đáp), trong đó có thể có những đố chữ (chữ nho). Sau những bài hát ấy, thường là những bài ”Tứ quý canh nông”; nhũng bài giáo nam, giáo nữ; những bài về sinh hoạt văn hoá, xã hội; những câu chuyện vể các nhân vật lịch sử của dân tộc cũng như của các dân tộc anh em; những thiên tình ca như: Lương Sơn Bá – Chúc Anh Đài, Tống Trân – Cúc Hoa…Trong một buổi hát Lượn, phần “Slương”, tức là hát “để bày tỏ tâm tình của mình đối với người yêu”. Thật ra, không phải lúc nào hát Lượn với nhau là cũng có thể yêu nhau, tiến tới xây dựng gia đình. Tuy nhiên, phải công nhận rằng đó là những tiếng hát tâm tình, là khúc nhạc lòng của thanh niên nam nữ trong lứa tuổi đầy hứa hẹn và
khao khát yêu đương, mong có được mối tình chung thuỷ. Biết bao nhiêu lồi nguyện ước, thể thốt, thiết tha, tràn ngập lòng tin và hy vọng được hát lên với tất cả tâm hồn say đắm của tuổi trẻ. Những bài Lượn này thường theo lối ứng khẩu, đối đáp tự do, tuỳ theo tình theo cảnh mà có
những lời, những câu cho thích hợp:
– Thương nhau nước đựng sàng không lọt
Không thương nước đựng thau còn chảy…
Thương nhau mười ngày đường củng tới,
Không thương nhau nhà dưới củng xa…
Chặng cuối cùng của cuộc hát Lượn thường gồm những bài nhắn nhủ, hò hẹn. Hát Lượn thâu đêm đến lúc canh tàn, trước phút chia tay với một tình cảm lưu luyến, khách hát những bài từ tạ. Buồn rầu nhố khách, thương người trai làng (hoặc gái bản) bằng những câu luyến mến, thiết tha tiễn bạn, trao vật kỉ niệm để ghi nhớ buổi trúc mai sum họp, vối những lời hẹn ước một cuộc tái ngộ mai sau: “Đôi lời nhắn bạn, ta về quê,
Vườn đào chốn đây ta phải lìa,
Nhạn nhắn én, nhạn bay về chốn,
Hẹn mùa hoa thắm bướm trở về!”.
(Trích Hỏi đáp văn hóa dân ca ba miền Bắc – Trung – Nam. Nxb Quân Đội)
Để lại một bình luận
Hãy trở thành người đầu tiên bình luận!