Khóc Dương Khuê – Nguyễn Khuyến

ĐỌC THÊM – KHÓC DƯƠNG KHUÊ – NGUYỄN KHUYẾN

I. Tìm hiểu chung

–       Nguyễn Khuyến: 1835, quê Hà Nam. Dương Khuê: 1839, quê Hà Sơn Bình.

–       Hai người kết bạn từ thuở thi đậu, Nguyễn Khuyến bỏ quan về quê, Dương Khuê vẫn làm quan. Nhưng cả hai vẫn giữ tình bạn gắn bó.

–       Nghe tin bạn mất, Nguyễn Khuyến làm bài thơ này khóc bạn.

–       Bài thơ viết bằng chữ Hán có nhan đề là : Vãn đồng niên Vân Đình tiến sĩ Dương Thượng thư. Có bản dịch là Khóc bạn. Lâu nay quen gọi là Khóc Dương Khuê.

–       Sau này tự tác giả dịch ra chữ Nôm.

II. Đọc hiểu văn bản

1. Giá trị nội dung

a. Nỗi xót xa nghe tin bạn mất

Câu thơ như tiếng thở dài

–       Hư từ: Thôi à Tiếng than nhẹ nhàng, gợi cảm, đau đột ngột khi vừa nghe tin bạn mất.

–       Cách xưng hô: Bác: Sự trân trọng tình bạn người cao tuổi.

–       Hình ảnh: Man mác, ngậm ngùi: → nỗi mất mát như chia sẻ với đất trời. Nhịp điệu câu thơ cũng tạo nên sự nghẹn ngào chua xót.

=> Nghệ thuật nói giảm, cách dùng hư từ và những hình ảnh mang tính tượng trưng, làm nhẹ nỗi đau đớn khi nghe tin bạn mất.

b. Tình bạn chân thành, thủy chung gắn bó

Tiếng khóc như giãi bày, làm sống lại những kỉ niệm của tình bạn thắm thiết, hay tiếng khóc mang cảm hứng nhân sinh của kẻ sĩ bất lực trước thời cuộc.

–       Cùng thi đậu, cùng vui chơi, cùng nhau uống rượu, cùng gặp nhau một lần, cả hai cùng sống trong cảnh hoạn nạn và cùng đang trong tuổi già.

=> Tình bạn keo sơn, thắm thiết. Bộc lộ nỗi niềm trong tâm trạng thầm kín với nỗi đau thời thế.

c. Nỗi hụt hẫng mất mát

Mất bạn Nguyễn Khuyến như mất đi một phần cơ thể.

–       Muốn gặp bạn nhưng tuổi già không cho phép. Nay bạn mất, đau đớn vô cùng.

–       Mất bạn trở nên cô đơn : Rượu không muốn uống, thơ không muốn làm, đàn không gảy, giường treo lên. 

–       Ngôn ngữ thơ đạt đến mức trong sáng tuyệt vời: Lặp 5 từ không trong tổng số 14 từ để diễn tả một cái không trống rỗng đến ghê gớm khi mất bạn.

=> Tình bạn già mà vẫn keo sơn, gắn bó.

2. Nghệ thuật

Cách sử dụng từ và hình ảnh, sử dụng điển tích, âm điệu của câu thơ song thất lục bát, nhân vật trữ tình tự bộc lộ tâm trạng.

III. Tổng kết

Bài thơ giúp ta hiểu về tình bạn thủy chung, gắn bó, hiểu thêm về khía cạnh khác của nhân cách Nguyễn Khuyến.