Phân tích đề, lập dàn ý bài văn nghị luận

BÀI. PHÂN TÍCH ĐỀ, LẬP DÀN Ý BÀI VĂN NGHỊ LUẬN

I. Tìm hiểu bài

1. Phân tích đề

a. Tìm hiểu ngữ liệu

Đề 1

+         Vấn đề cần nêu: suy nghĩ về khả năng thực hành của con người Việt Nam trong giai đoạn mới.

+         Hình thức nêu vấn đề: Cố định, cụ thể → đề nổi.

+         Vấn đề có liên quan đến đời sống xã hội.

Đề 2

+         Vấn đề cần nêu: Tâm sự của Hồ Xuân Hương trong “Tự tình II“.

+         Hình thức nêu vấn đề:

+         Không nêu nội dung cụ thể và hướng triển khai → đề mở.

+         Phạm vi đề: Vấn đề có liên quan đến nội dung và nghệ thuật của bài “Tự tình II”.

Đề 3

+         Vấn đề cần nghị luận: Vẻ đẹp trong bài thơ “Mùa thu câu cá” của Nguyễn Khuyến.

+         Hình thức nêu vấn đề: Không nêu cụ thể nội dung và hướng triển khai → đề mở.

+         Phạm vi vấn đề: Vấn đề có liên quan đến nội dung và nghệ thuật của bài “Thu điếu”.

b. Khái niệm

Khái niệm: phân tích đề là chỉ ra những yêu cầu về nội dung, thao tác lập luận và phạm vi dẫn chứng của đề.

Phương pháp

–       Đọc kĩ đề bài 

–       Gạch chân các từ then chốt (những từ chứa đựng ý nghĩa của đề).

–       Chú ý các yêu cầu của đề (nếu có).

–       Xác định yêu cầu của đề:

+         Tìm hiểu nội dung của đề.

+         Tìm hiểu hình thức và phạm vi tư liệu cần sử dụng.

2. Lập dàn ý

a. Tìm hiểu ngữ liệu

Đề 1

có 2 luận điểm lớn:

+         Cái mạnh của người Việt Nam. Có 2 luận cứ: → thông minh. → Sự nhạy bén với cái mới

+         Cái yếu của người Việt Nam. → lỗ hổng về kiến thức → khả năng thực hành sáng tạo.

Đề 2

Có 2 luận điểm:

+         Bi kịch duyên phận của Hồ Xuân Hương. 2 luận cứ: nỗi cô đơn; sự lỡ làng

+         khát vọng sống. 2 luận cứ: Sự phẫn uất; Cam chịu với hạnh phúc bị san sẻ.

Đề 3

có 2 luận điểm và 2 luận cứ tùy thuộc vào vẻ đẹp của bài thơ mà học sinh lựa chọn.

Ví dụ về lập dàn ý:

* Mở bài

–       Giới thiệu vấn đề( Nhìn nhận được cái mạnh cái yếu của con người VN để bước vào thế kỷ XXI ).

–       Trích đề.

* Thân bài: Triển khai vấn đề

–       Cái mạnh: Thông minh và nhạy bén với cái mới. ( Dẫn chứng minh họa làm sáng rõ vấn đề )

–       Cái yếu:

+         Lỗ hổng về kiến thức cơ bản.

+         Khả năng thực hành, sáng tạo bị hạn chế

-> Ảnh hưởng đến công việc, học tập và năng lực làm việc.

–       Mỗi chúng ta cần phát huy điểm mạnh và khắc phục điểm yếu, tự trang bị những kiến thức tốt nhất để chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ XXI.

* Kết luận

–       Đánh giá ý nghĩa của vấn đề.

–       Rút ra bài học cho bản thân.

b. khái niệm

Lập dàn ý bài văn nghị luận là nhằm thiết kế bố cục và sắp xếp các ý theo một trật tự logic của bài.

Vai trò của dàn ý: Tránh thiếu ý, thừa ý, hệ thống ý không chặt chẽ sơ sài.

Các bước lập dàn ý:

Từ kết quả tìm hiểu đề, sắp xếp các ý thành hệ thống theo trình tự lôgíc gồm 3 phần:

+         Mở bài: Giới thiệu vấn đề nghị luận.

+         Thân bài: Triển khai luận đề bằng những luận điểm.

+         Kết luận: Tóm tắt ý, mở rộng, đánh giá ý nghĩa của vấn đề, rút ra bài học.

3. Ghi nhớ: SGK.

II. Luyện tập

–       Nội dung vấn đề: giá trị hiện thực của đoạn trích “Vào phủ chúa Trịnh”

–       Thao tác lập luận chính: Phân tích, chứng minh.

–       Phạm vi tư liệu: Từ ngữ chi tiết tiêu biểu trong đoạn trích.