Đặc trưng của xã hội cộng sản chủ nghĩa tương lai theo những phác thảo của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin

Theo những phác thảo của các nhà kinh điển chủ nghĩa Mác – Lênin về xã hội cộng sản tương lai thì đó là một xã hội có những đặc trưng cơ bản sau đây:

–   Một là, về sự phát triển của kinh tế và chế độ phân phối.

Do sự phát triển hết sức cao của sức sản xuất nên của

cải của toàn xã hội đã được tạo ra vô cùng phong phú và giàu có đến mức xã hội có thể bỏ qua giới hạn của chế độ phân phối theo lao động để tiến hành thực hiện chế độ phân phối theo nhu cầu (làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu).

Trong tác phẩm Phê phán cương lĩnh Gôta, C. Mác đã có dự báo: “Khi mà lao động trở thành không những là một phương tiện để sinh sống mà bản thân nó còn là một nhu cầu bậc nhất của đời sống; khi mà cùng với sự phát triển toàn diện của các cá nhân, sức sản xuất của họ cũng ngày càng tăng lên và tất cả các nguồn của cải xã hội đều tuôn ra dồi dào – chỉ khi đó người ta mới có thể vượt hẳn ra khỏi giới hạn chật hẹp của pháp quyền tư sản và xã hội mới có thể ghi trên lá cờ của mình: làm theo năng lực, hưởng theo nhu cầu”.

–    Hai là, về sự tiêu vong của nhà nước trong xã hội cộng sản tương lai.

Đến xã hội cộng sản chủ nghĩa, giai cấp đã hoàn toàn mất đi, sự hoàn thiện, phát triển của chế độ dân chủ ở giai đoạn phát triển xã hội xã hội chủ nghĩa đã tất yếu dẫn tới sự tự tiêu vong của yếu tố nhà nước trong thượng tầng kiến trúc của xã hội.

Theo V.I. Lênin: “khi bọn tư bản đã tiêu tan đi rồi và không còn có giai cấp nữa (nghĩa là giữa các thành viên trong xã hội không còn có sự phân biệt nào nữa về những quan hệ xã hội của họ đối với những tư liệu sản xuất xã hội) chỉ lúc đó “nhà nước mới không còn nữa và mới có thể nói đến tự do”. Chỉ lúc đó, một nền dân chủ thực sự hoàn bị, thật sự không hạn chế, mới có thể có được và được thực hiện. Chỉ lúc đó, chế độ dân chủ mới bắt đầu tiêu vong vì do dơn giản là một khi thoát khỏi chế độ nô lệ tư bản chủ nghĩa, thoát khỏi những sự khủng khiếp, những sự dã man… thì người ta sẽ dần dần quen với việc tôn trọng các quy tắc sơ thiểu của đời sống chung xã hội”.

–     Ba là, về các quan hệ xã hội và sự phát triển của con người

Do điều kiện kinh tế – xã hội đã đạt đến mức rất hoàn thiện nên xã hội đã có thể đạt được sự hài hoà cao độ trong việc giải quyết các mối quan hệ xã hội và đời sống tinh thần của con người được nâng lên rất cao. Khi đó con người có đầy đủ những điều kiện cần thiết để mỗi con người có thể phát triển tự do và toàn diện các năng lực của mình. Đó chính là lúc nhân loại có thể thực hiện “bước nhảy từ vương quốc của tính tất yếu sang vương quốc của tự do”.

Qua phân tích của C. Mác, Ph. Ăngghen và V.I. Lênin về giai đoạn cao của hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa đã cho thấy:

+ Thứ nhất, chỉ có thể đạt tới giai đoạn cao của xã hội cộng sản chủ nghĩa khi trong thực tế khách quan của sự phát triển xã hội đã có được những điều kiện, tiền đề phù hợp. Mọi ý muốn chủ quan muốn thực hiện ngay những nguyên tắc của giai đoạn cao trong sự phát triển của hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa khi chưa có nhiều điều kiện phát triển kinh tế – xã hội tương ứng thì nhất định sẽ mắc phải sai lầm chủ quan duy ý chí và nhất định sẽ thất bại.

+ Thứ hai, sự xuất hiện giai đoạn cao của hình thái tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa là một quá trình lâu dài, bằng việc không ngừng phát triển mạnh mẽ lực lượng sản xuất, tổ chức xã hội về mọi mặt, giáo dục nâng cao tinh thần tự giác của con người. Nếu không có quá trình đó cũng không thể xuất hiện được giai đoạn đó.

+ Thứ ba, quá trình xuất hiện giai đoạn cao của hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa ở các nước khác nhau diễn ra với những quá trình khác nhau, tuỳ thuộc vào sự nỗ lực phấn đấu về mọi phương diện. Khi chưa xuất hiện giai đoạn cao thì “trong một thời gian nhất định, dưới chế độ cộng sản, không những vẫn còn pháp quyền tư sản, mà vẫn còn cả nhà nước kiểu tư sản nhưng không có giai cấp tư sản”. Khi chưa dạt đến giai đoạn cao của hình thái kinh tế – xã hội cộng sản chủ nghĩa, trong điều kiện vẫn còn chủ nghĩa tư bản, chủ nghĩa đế quốc trên thế giới thì những vấn đề lý luận của chủ nghĩa Mác – Lênin về nhà nước, về dân chủ vẫn còn nguyên giá trị. Tính chất giai cấp của nhà nước dân chủ vẫn tồn tại.