Hát Đồng dao với sự phát triển của trẻ thơ

Hát Đồng dao là loại bài hát vui chơi cho trẻ em ở lứa tuổi nhi đồng. Gọi là hát nhưng thực tế là những câu nói vẩn vẻ đề cập đến các vật thể trong thế giới mông lung huyển bí mà tuổi thơ còn bỡ ngỡ, muốn quan sát, tiếp cận,tìm hiểu như nội dung các bài: Gọi trời, Gọi nắng, Gọi gió,Gọi trăng, Gọi sao…

“Trời ơi, trời hỡi

Trời chớ chuyển về lắm mây mưa

Sợ người Keo buôn xa chết đói
Riêng người Hác ở lại được ăn”.

(Gọi trời, Dân tộc Tày – Nùng)

“Ngôi sao nhỏ, ngôi sao con

Sao nhỏ bên kìa

Sao con ở giữa

Ở giữa sánh mặt trăng

Nhỏ con cũng bậc chàng bậc chị”.

(Gọi sao, Dán tộc Tày – Nùng)
Trong khi vui chơi, các em hát say sưa, chăm chú,tưỏng như do tiếng gọi của mình mà trờii phải mưa, phải nắng, gió phải thổi…

Đối với thế giới loài vật, các em quan niệm gần như bè bạn, chúng cũng biết nghe, biết vâng lời, làm theo sự bảo ban của người, như: Gọi chim, Gọi đom đóm, Gọi ve rừng, Đố niềng niễng, Đánh thức niếng.

“Đom đóm bé ơi đom đóm hoa
Bay qua đây ta chơi
Chơi một lúc ta thả đóm về
Về bên ống nước vo gạo
Nước vo gạo trắng muốt
Nước gạo đổ trôi xuống dốc
Nước dính cây leo rừng
Nước dính bữa ăn con sóc
Nước giội lên đầu con khỉ

Khỉ tranh nhau quả si
Đánh nhau ăn quả dâu da”…(Gọi đom đóm, Dân tộc Thái – Thanh Hóa )
“Dậy, dậy đi niếng ơi
Niếng nhỏ niếng cánh sắt
Niếng nhỏ niếng cánh hoa
Bay cao lên cho ta ngắm
Bay thấp xuống cho ta nhìn
Bay ngửa bay nghiêng sát trời cho đẹp
Đậu quai nón chị đem ra bến
Đậu quai rọ bơi sông Mã về nhà”. (Đánh thức niếng, Dân tộc Thái * Thanh Hoá)
Ngoài ra có các bài các em vừa hát vừa vận động cơ thể như: Đánh đu, Trốn kiếm (chơi ú tim).

“Tao với mày
Mày với tao
Chạy đằng trước
Kiếm đằng sau
Úm ba la
Bỏ khăn ra
Kia ông Ok
Kià ông Chek
Mày trốn trước
Tao trốn sau”...(Trốn kiếm, dân ca Kiền Giang )

Bên cạnh đó còn những bài hát tập thể, các em hát vui nhưng cũng tạo điểu kiện để các em luyện tiếng nói và làm quen với các địa danh trong vùng như: Đếm sao, Cây đa, Hát đồng dao của người Thái, Mai Châu – Hòa Bình, v.v…
“Hai ông sao sáng
Hai chục ông sáng sao
Bốn chuôi dao
Năm cuộn lá dong
Hai bắp chuối ngộ
Sáu bắp chuối dại
Em thổi sáo
Anh thổi khèn
Châu chấu nhảy”… (Đếm sao, Dân tộc Thái)

“Hổ lớn ven sông Đà.

Cá be lên suối Liệt.

Con nhái trú luống cày ruộng nỏ.

Con cóc vào trú hốc ruộng khô.

Nắng gắt, héo quằn”…(Hát đồng dao, dân ca Thái – Mai Châu)
Khi hát những bài Đồng dao, các em cùng hát, cùng vui chơi giải trí, đồng thòi cũng là điều kiện để nuôi dưỡng tâm hồn và nâng cao tri thức và vốn hiểu biết cho trẻ thơ.(Trích Hỏi đáp văn hóa dân ca ba miền Bắc – Trung – Nam. Nxb Quân Đội)